Lazaristen Panningen

Congregatie der Missie

UNIEK PARIJS ORGEL – 100 JAAR – IN DE PEEL

De geschiedenis van het orgel

Voor deze kapel is in 1912 in Parijs een orgel gebouwd door de beroemde Franse orgel-bouwer Cavaillé-Coll en zijn medewerker Mutin. Dit orgelbouwergeslacht bouwde orgels in veel grote kathedralen van Frankrijk, zoals in de Notre Dame te Parijs, Rouen, Caen en zeker niet te vergeten het orgel van de St. Sulpice, het grootste orgel van Cavaillé-Coll met 102 registers waarop o.a. Caesar Franck als organist en componist, triomfen vierde.

Pater Jan Suylen, die op doortocht was van een grootseminarie op Sicilië, naar een nieuwe taak in Panningen, bezocht in de zomer van 1911 samen met de student Guillaume Willem Janssen (afkomstig uit Panningen) het orgelatelier van Mutin in Parijs . Orgelbouwer Mutin vertelde dat hij vroeger les had gehad van de Lazaristen en het een eer beschouwde voor hen een orgel te mogen bouwen tegen 'een redelijke prijs'. Zij waren meteen erg enthousiast.

Het klooster in Panningen was financieel geheel afhankelijk van Parijs en dus werd aan de Generale Overste in Parijs gevraagd om een orgel omdat 'de nieuwe kapel zo onaf is met twee lege galerijen'. Daarop moet deze geantwoord hebben: 'Het kind kan nog nauwelijks lopen en wil al een orgel'. Toch komt er in januari 1912 toestemming tot de bouw onder de voorwaarden dat het instrument van goede kwaliteit is, van bescheiden omvang en niet duurder dan 10.000 Franse francs. Een maand later ligt een ontwerp voor een orgel op tafel, inclusief het prijskaartje dat zegt: ''De prijs is vastgesteld als uitzonderlijke gunst omdat het een klooster van de Lazaristen is, op 10.000 francs. 'Het is wel een groot bedrag maar voor een instrument waar men geen spijt van zal hebben'.

OrgelUiteindelijk blijkt men later toch uit te komen op 12.550 francs (omgerekend naar nu ongeveer een half miljoen euro). Gevraagd wordt met spoed bouw-tekeningen van de kapel en van de galerijen te sturen. De bouw zal een half jaar duren. In het archief van het missiehuis is daarover uitgebreide correspondentie te vinden. Het loopt echter uit. Eind november komt het bericht binnen dat er zestien kisten per trein naar Maastricht zijn gestuurd op weg naar de eindbestemming Venlo. Twee monteurs van het Parijse atelier komen het orgel in de kapel monteren. En daar wacht hun een onaangename verrassing!

Hoe de Panningse smid een baan aangeboden krijgt in Parijs

De mondelinge overlevering zegt dat de orgelbouwers bij binnenkomst in de kapel de schrik van hun leven kregen. Volgens de hen toegezonden bouwtekeningen zou de kapel hoge spitsbogen hebben. Die waren in eerste instantie ook door de architect getekend, maar naderhand veranderd in lagere bogen omdat boven de kapel een slaapzaal werd gebouwd.

OrgelHet in Parijs vervaardigde orgelfront paste niet tussen de bogen: het was te breed en te hoog. De twee bouwers stonden voor een hopeloze opgave, waarvoor 'De lange smid' Straeten van Panningen uitkomst bood. Hij maakte zware ijzeren hoekijzers om het orgelfront aan de orgelkast, die op de tribune stond, op te hangen. De twee pinakels, die het orgelfront links en rechts moesten versieren, kwamen op de zolder van het Missiehuis terecht. De smid hield er een uitnodiging aan over om in Parijs te komen werken, waar hij toch maar niet op in ging.

De kwaliteit van het orgel

Bij de inspeling op 21 december 1912 door een Parijse organist maakt het orgel een voor-treffelijke indruk op beroepsorganisten, zoals de organist van de kathedraal van Roermond en op amateurs. Ze zijn enthousiast over de kwaliteiten van het orgel en de plaatsing in de kapel. Overste Hubert Meuffels dankt enkele maanden later de Generale Overste te Parijs voor dit magnifieke cadeau en zegt dat men verrukt is.

OrgelDit Panningse orgel is uniek in Nederland omdat het nog geheel in de oorspronkelijk staat verkeert. (In Hilversum en Wassenaar staat een salonorgel van Mutin en het Mutin-orgel in de kapel van bij de zusters Benedictinessen in Oosterhout is in de loop der jaren ingrijpend gewijzigd.)

Het orgel in Panningen telt 12 registers en heeft 2 manualen en een zelfstandig pedaal. Het heeft een romantisch karakter met helder sprekende stemmen. Het pijpwerk is nog steeds in goede staat en het mechaniek is na 100 jaar nog geheel intact. Het orgel wordt reeds jaren door de orgelbouwer Verschueren uit Heythuysen als een unieke kostbaarheid gekoesterd.

De provinciale Staten van Limburg laten het missiehuis in maart 1994 weten dat het orgel op de rijksmonumentenlijst is geplaatst, vanwege het belang voor de geschiedenis van de orgelbouw en op grond van de hoogwaardige kwaliteit van dit 'zeldzame orgel uit het bekende Parijse atelier van A. Cavaillé-Coll en Mutin'.

De toekomst van het orgel

OrgelHet orgel is meer dan 70 jaar alleen voor intern liturgisch gebruik ingezet. Pas in 1986 is het instrument ook 'ontdekt' als concertinstrument en sindsdien jaar heeft GAKU Helden jaarlijks een of meerdere concerten georganiseerd, meestal in het kader van SOL (Stichting Samenwerkende Orgelvrienden Limburg). Daarmee kreeg het orgel de bredere bekendheid die het verdient.

Maar dat is niet voldoende. Het klooster in Panningen zal binnen enkele jaren ophouden te bestaan en daarmee is de toekomst van dit bijzondere orgel onzeker. Een speciale jubileum-commissie heeft zich regelmatig beraden over het behoud van dit unieke culturele erfgoed. Hoe kan het behoud gewaarborgd worden van dit mogelijk 'bedreigde' orgel? Een van de doelen van dit jubileumjaar is dan ook een nog bredere bekendheid te geven aan dit instrument en 'good will' te kweken voor toekomstig behoud. De feestcommissie denkt daartoe aan een orgelkring 'Peel en Maas', bestaande uit vrijwilligers die zich gaan inspannen voor de promotie van dit instrument. Lukt dat, dan is dat wel het mooiste cadeau aan het jarige orgel en aan ook de bevolking van de gemeente 'Peel en Maas', dat zich rijk mag weten met deze 'koningin onder de instrumenten'.

orgel missiehuis orgel orgel orgel orgel orgel orgel